کیمیاکشت |
طیف وسیع کنترل آفات باغی و زراعی اثر سریع با ماندگاری خوب قیمت اقتصادی نسبت به محصولات اروپایی قابل اختلاط با اکثر سموم قابل استفاده در محصولات متنوع و دامپزشکی
سالهاست در مزارع و باغات مختلف رفت و آمد دارم و با کشاورزان زیادی صحبت کرده ام. تقریباً همه آنها یک مشکل مشترک دارند: آفات متنوعی که هر کدام در زمان خاصی به گیاه حمله می کنند. بعضی از حشره کش ها فقط روی گروه خاصی از آفات مؤثرند، اما کشاورز نیاز به یک سم دارد که طیف وسیعی از آفات را پوشش دهد.
اینجاست که فن والریت وارد می شود. این حشره کش قوی از گروه پیرتروئیدهای سنتتیک، یک سم تماسی و گوارشی با طیف وسیع است که هم در کشاورزی و هم در دامپزشکی کاربرد دارد. فن والریت که با نامهای تجاری مختلفی مانند سومیسیدین و پایدرین هم شناخته می شود، برای مبارزه با طیف گسترده ای از حشرات در محصولات کشاورزی طراحی شده است.
محصول شرکت هندی همیار با حجم ۱ لیتر، یکی از نمونه های باکیفیت موجود در بازار ایران است. چیزی که فن والریت را خاص می کند، قدرت بالای آن در کنترل آفات و ماندگاری نسبتاً خوب آن است. این سم با مکانیسم اثر منحصر به فرد خود، سیستم عصبی حشره را مختل می کند و باعث فلج و مرگ آن می شود.
در این مقاله، از دیدگاه یک متخصص گیاهپزشکی، می خواهم دقیقاً بگویم که فن والریت چیست، چطور کار می کند و مهمتر از همه، چگونه باید از آن استفاده کرد تا بیشترین اثر را داشته باشد.
فرمول شیمیایی و روش ساخت سم فن والریت
برای اینکه بدانیم با چه ترکیبی سر و کار داریم، اول باید فرمول شیمیایی آن را بشناسیم.
ماده مؤثره فن والریت با نام شیمیایی (RS)-alpha-cyano-3-phenoxybenzyl (RS)-2-(4-chlorophenyl)-3-methylbutyrate شناخته می شود. فرمول مولکولی این ترکیب C25H22ClNO3 و وزن مولکولی آن حدود ۴۱۹/۹ گرم بر مول است. عدد CAS این ماده ۵۱۶۳۰-۵۸-۱ می باشد.
فن والریت از نظر شیمیایی در گروه حشره کش های پیرتروئید مصنوعی (سنتتیک) قرار می گیرد. ساختار شیمیایی آن شامل یک حلقه فنوکسی بنزیل و یک گروه سیانو (CN) است که این گروه سیانو آن را در دسته پیرتروئیدهای نوع دو (Type II) قرار می دهد.
یک نکته بسیار مهم در مورد ساختار فن والریت: این مولکول چهار ایزومر نوری مختلف دارد (SS، SR، RS، RR). از بین این چهار ایزومر، فقط ایزومر SS دارای اثر حشره کشی بالایی است. فن والریت معمولی حدود ۲۰ تا ۲۳ درصد از ایزومر فعال SS را دارد. این یعنی از هر یک کیلوگرم فن والریت خالص، فقط حدود ۲۰۰ گرم آن ماده مؤثره واقعی است و بقیه ترکیبات کم اثر یا بی اثر هستند.
روش ساخت فن والریت در کارخانه چگونه است؟ فرایند تولید شامل چند مرحله سنتز شیمیایی است. ابتدا ماده اولیه ۴-کلروفنیل استیک اسید با ایزوبوتیریل کلراید واکنش داده می شود تا یک استر میانی تشکیل گردد. سپس این استر با ۳-فنوکسی بنزآلدئید در حضور یک کاتالیزور مناسب واکنش داده می شود. در نهایت، با افزودن سیانید سدیم یا یک منبع سیانو، گروه CN به مولکول اضافه می شود و محصول نهایی تشکیل می گردد.
محصول نهایی پس از خالص سازی، به صورت مایع غلیظ زرد یا قهوه ای رنگ با بوی ملایم فرموله می شود. فن والریت در آب حل نمی شود اما در حلال های آلی مانند زایلن و سیکلوهگزانون به خوبی حل می گردد.
مکانیسم اثر سم؛ قدم به قدم چه اتفاقی در بدن حشره می افتد؟
درک مکانیسم اثر فن والریت شاید جذابترین بخش کارشناسی این سم باشد. چیزی که این حشره کش را از بسیاری دیگر متمایز می کند، مکانیسم دقیق و مرحله به مرحله اثر آن است.
قدم اول: نفوذ سم به بدن حشره
فن والریت از دو راه وارد بدن آفت می شود. راه اول از طریق تماس مستقیم با پوست حشره (اثر تماسی) و راه دوم از طریق خورده شدن برگ یا بخش های آلوده گیاه (اثر گوارشی). این سم به سرعت از سطح بدن حشره جذب می شود و وارد سیستم گردش خون (همولنف) می گردد.
قدم دوم: رسیدن به سلول های عصبی
سم از طریق همولنف به سیستم عصبی مرکزی حشره می رسد. فن والریت به طور خاص کانال های سدیم وابسته به ولتاژ (Voltage-gated Sodium Channels) را در غشای سلول های عصبی هدف قرار می دهد.
قدم سوم: اختلال در عملکرد کانال های سدیم
در شرایط طبیعی، کانال های سدیم در سلول عصبی پس از تحریک، به سرعت باز و بسته می شوند. اما فن والریت باعث می شود این کانال ها برای مدت طولانی تری در حالت باز بمانند. این یعنی جریان مداوم یون های سدیم وارد سلول عصبی می شود و سلول را در حالت تحریک نگه می دارد.
قدم چهارم: دپلاریزاسیون مداوم و آزادسازی انتقال دهنده های عصبی
وقتی کانال های سدیم باز می مانند، غشای سلول عصبی به طور مکرر دپلاریزه می شود. این دپلاریزاسیون باعث آزاد شدن مقادیر زیادی انتقال دهنده های عصبی مانند دوپامین و استیل کولین از انتهای عصب می گردد. فن والریت یک آزادسازی وابسته به کلسیم از این انتقال دهنده ها ایجاد می کند.
قدم پنجم: تحریک بیش از حد سیستم عصبی
وجود مقادیر زیاد استیل کولین در سیناپس ها باعث تحریک بیش از حد و مداوم گیرنده های عصبی می شود. حشره دچار علائم زیر می گردد: تشنج، بیش فعالی، از دست دادن تعادل، حرکات غیرطبیعی و در نهایت فلج.
قدم ششم: مرگ حشره
فلج شدن سیستم عصبی منجر به توقف تنفس و فعالیت های حیاتی می شود و در نهایت حشره از بین می رود. این فرایند بسته به غلظت سم و اندازه حشره، معمولاً طی چند ساعت تا چند روز تکمیل می شود.
نکته تخصصی: فن والریت علاوه بر اثر بر کانال های سدیم، یک مهارکننده قوی آنزیم کلسینورین (پروتئین فسفاتاز 2B) نیز هست. کلسینورین در تنظیم بسیاری از فرآیندهای سلولی نقش دارد. مهار این آنزیم یکی دیگر از مکانیسم های اثر این سم محسوب می شود.
موارد استفاده از سم فن والریت
فن والریت یک حشره کش طیف وسیع است که علیه طیف گسترده ای از آفات در محصولات مختلف و حتی در دامپزشکی کاربرد دارد.
آفات اصلی قابل کنترل:
شته ها (Aphids): انواع شته های مزارع و باغات.
کرم های برگخوار و میوه خوار: کرم سیب، کرم خراط، کرم غوزه پنبه، کرم ساقه خوار برنج.
سوسک ها: سوسک کلرادوی سیب زمینی، سرخرطومی ها.
مگس ها: مگس خربزه، مگس میوه مدیترانه ای.
پروانه ها: انواع پروانه های برگخوار.
زنجرک ها و پسیل ها.
کک و کنه: در دامپزشکی برای کنترل انگل های خارجی دام.
محصولات قابل استفاده:
فن والریت در محصولات زیر کاربرد دارد:
سبزیجات و صیفی جات: گوجه فرنگی، بادمجان، کلم، خیار، کاهو، فلفل.
غلات: گندم، جو، برنج، ذرت.
باغات میوه: سیب، گلابی، هلو، مرکبات.
محصولات صنعتی: پنبه، نیشکر، چغندرقند.
علوفه ها: یونجه، شبدر.
دامپزشکی: برای کنترل مگس بوفالو و پشه های کولیکوئیدس روی گاو و اسب.
بهترین زمان مصرف سم فن والریت
زمان مصرف در اثربخشی فن والریت نقش کلیدی دارد.
مراحل اولیه آلودگی
بهترین زمان برای سمپاشی، زمانی است که جمعیت آفت تازه شروع به افزایش کرده است. به محض مشاهده اولین علائم آلودگی (مثلاً دیدن چند شته یا کرم روی برگها، یا مشاهده علائم تغذیه مانند سوراخ شدن برگها)، دست به کار شوید. هر چه سن آفت کمتر باشد، به سم حساس تر است.
مراحل حساس رشد گیاه
سمپاشی در مراحل اولیه رشد گیاه (بعد از سبز شدن نشا) و قبل از گلدهی، بیشترین تأثیر را دارد. در این مراحل، گیاه حساسترین مرحله خود را سپری می کند و هر گونه خسارت آفت می تواند عملکرد نهایی را به شدت کاهش دهد.
شرایط آب و هوایی
بهترین زمان برای سمپاشی، صبح زود (قبل از ساعت ۹) یا عصرها (بعد از ساعت ۵) است. در این ساعات، هوا خنک تر است و روزنه های برگ باز هستند. از سمپاشی در روزهای بادی (سرعت باد بیش از ۱۵ کیلومتر در ساعت) یا قبل از باران خودداری کنید. فن والریت در محیط قلیایی هیدرولیز می شود و تجزیه می گردد.
دمای محیط
فن والریت یک پیرتروئید نوع دو است و در دماهای پایین اثر بهتری دارد. بر خلاف برخی سموم که در گرمای شدید بهتر عمل می کنند، فن والریت در هوای خنک تا معتدل کارایی بالاتری دارد. در دمای بالای ۳۵ درجه، ممکن است اثر سم کاهش یابد.
بازه های تکرار
فاصله بین دو سمپاشی معمولاً ۱۰ تا ۱۴ روز است. در موارد آلودگی شدید، می توان فاصله را به ۷ روز کاهش داد. در هر فصل حداکثر ۲ تا ۳ نوبت سمپاشی توصیه می شود تا از ایجاد مقاومت جلوگیری گردد.
میزان مصرف سم فن والریت هندی همیار ۱ لیتری
تعیین میزان صحیح مصرف شاید مهمترین بخش کار باشد. مصرف کم فایده ندارد و مصرف زیاد هم هزینه اضافی دارد و ممکن است باعث مقاومت آفت شود.
میزان مصرف عمومی
برای محصول فن والریت همیار با غلظت مشخص (معمولاً ۲۰% EC)، میزان مصرف عمومی ۰/۵ تا ۱ میلی لیتر در یک لیتر آب است. یعنی هر بطری ۱ لیتری برای ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ لیتر آب کافی است.
میزان مصرف بر اساس محصول و آفت:
سبزیجات و صیفی جات برای کنترل شته، کرم برگخوار و تریپس: ۰/۵ تا ۰/۷ میلی لیتر در لیتر آب.
غلات (گندم، جو، برنج) برای کنترل شته، سن گندم و کرم ساقه خوار: ۰/۵ تا ۰/۶ میلی لیتر در لیتر آب.
پنبه برای کنترل کرم غوزه، شته و تریپس: ۰/۷ تا ۰/۸ میلی لیتر در لیتر آب.
باغات میوه برای کنترل شته، پسیل و کرم سیب: ۰/۶ تا ۰/۸ میلی لیتر در لیتر آب.
ذرت برای کنترل ساقه خوار و کرم برگخوار: ۰/۶ تا ۰/۷ میلی لیتر در لیتر آب.
مقدار مصرف در هکتار (حجم پاشش ۲۰۰ تا ۴۰۰ لیتر در هکتار):
سبزیجات: ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی لیتر در هکتار
غلات: ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلی لیتر در هکتار
پنبه: ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی لیتر در هکتار
باغات: ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی لیتر در هکتار
یک نکته طلایی: همیشه از کم شروع کنید و بر اساس شدت آلودگی دوز را تنظیم کنید. از حداکثر دوز توصیه شده تجاوز نکنید، چون هم هزینه اضافی دارد و هم خطر ایجاد مقاومت را افزایش می دهد.
روش مصرف؛ چطور این سم را به گیاه برسانیم؟
فن والریت به دلیل فرمولاسیون مایع (EC)، به راحتی در آب حل می شود و به چند روش مختلف قابل استفاده است.
روش استاندارد: محلول پاشی روی برگ (فولیار)
این رایج ترین و مؤثرترین روش است. برای این کار:
مرحله اول: مخزن سمپاش را تا نیمه از آب تمیز پر کنید. از آب با کیفیت (بدون املاح بالا و pH خنثی) استفاده کنید.
مرحله دوم: مقدار مورد نیاز سم فن والریت را داخل آب بریزید. دقت کنید سم را با دستکش و با احتیاط کامل حمل کنید.
مرحله سوم: بقیه آب را اضافه کنید و محلول را خوب هم بزنید تا یکدست شود.
مرحله چهارم: سمپاشی را با فشار مناسب انجام دهید تا تمام سطح گیاه، به خصوص زیر برگها، پوشانده شود. بسیاری از آفات مثل شته ها در زیر برگها پنهان می شوند.
روش مصرف در محصولات مختلف:
سبزیجات: سمپاشی یکنواخت تمام بوته ها، تأکید بر شاخ و برگ جدید.
درختان میوه: سمپاشی کامل شاخ و برگ و شاخه ها. برای آفاتی مثل کرم سیب، سم باید به میوه ها هم برسد.
غلات: سمپاشی در مرحله پنجه زنی و ساقه روی، با تأکید بر غلاف برگها (محل زندگی برخی آفات).
از آب با کیفیت (pH بین ۶ تا ۷) استفاده کنید. آب قلیایی باعث تجزیه فن والریت می شود.
سمپاشی را در هوای خنک (صبح زود یا عصر) انجام دهید.
اگر پیش بینی باران می شود، سمپاشی را به بعد از باران موکول کنید. فن والریت به خوبی به سطح برگ می چسبد، اما باران سنگین می تواند بخشی از آن را بشوید.
پس از مصرف، سمپاش را با آب و مواد شوینده ملایم شستشو دهید.
هرگز آب شستشو را در منابع آب نریزید.
احتیاط و هشدارهای مهم قبل از مصرف
فن والریت علیرغم کارایی خوب، مانند هر سم دیگری باید با احتیاط مصرف شود.
سمیت برای انسان
فن والریت دارای سمیت خوراکی حاد متوسط و سمیت پوستی پایین تا متوسط است. جذب این سم از طریق پوست و استنشاق قطرات ریز ممکن است.
مهمترین علامت مسمومیت با فن والریت در انسان، پارستزی است: احساس سوزن سوزن شدن، گزگز، بی حسی و سوزش پوست. این علائم معمولاً موقتی هستند و ظرف ۲۴ ساعت برطرف می شوند. با این حال، تماس شدید می تواند باعث تحریک چشم و تنفس، قرمزی پوست، سردرد، سرگیجه و در موارد شدید تشنج گردد.
بر اساس استانداردهای استرالیا، حداکثر غلظت مجاز فن والریت در آب آشامیدنی ۰/۰۶ میلی گرم در لیتر تعیین شده است. مقدار مصرف قابل قبول روزانه (ADI) برای انسان ۰/۰۲ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن است.
نکات ایمنی اجباری برای مصرف کننده:
هنگام سمپاشی حتماً از دستکش، ماسک تنفسی، عینک ایمنی، لباس آستین بلند و کلاه استفاده کنید.
در حین کار با سم، از خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن خودداری کنید.
پس از اتمام کار، دستها، صورت و سایر قسمت های در معرض تماس را با آب و صابون کاملاً بشویید.
لباس های آلوده را جداگانه و با آب گرم شستشو دهید.
سم را دور از دسترس کودکان، مواد غذایی و خوراک دام نگهداری کنید.
در صورت تماس با چشم، حداقل ۱۵ دقیقه با آب فراوان بشویید و به پزشک مراجعه کنید.
در صورت بلع تصادفی، دهان را بشویید و فوراً به پزشک مراجعه کنید. پادزهر اختصاصی وجود ندارد و درمان علامتی است.
سمیت برای محیط زیست
فن والریت برای آبزیان بسیار سمی است. از ورود سم یا پساب شستشوی تجهیزات به رودخانه ها، استخرها و منابع آب سطحی خودداری کنید.
سمیت برای زنبور عسل
فن والریت برای زنبورهای عسل سمی است. در زمان گلدهی گیاهان از سمپاشی خودداری کنید. اگر مجبور به سمپاشی در نزدیکی زنبورستان هستید، در ساعاتی که زنبورها فعالیت ندارند (عصرها) سمپاشی کنید.
فاصله تا برداشت (کارنس):
دوره کارنس فن والریت برای سبزیجات ۷ روز، برای برنج ۲۱ روز و برای میوه ها ۱۴ روز است.
در صورت آتش سوزی:
فن والریت قابل اشتعال است و در حرارت بالا (بین ۱۵۰ تا ۳۰۰ درجه) تجزیه شده و گازهای سمی مانند سیانید هیدروژن و هیدروژن کلرید تولید می کند. در صورت آتش سوزی، از کپسول های پودر خشک، فوم یا CO2 استفاده کنید. از استنشاق دود خودداری نمایید.
اختلاط پذیری؛ آیا می توان فن والریت را با سایر محصولات مخلوط کرد؟
یکی از سوالات رایج کشاورزان این است که آیا فن والریت را می توان با سموم و کودهای دیگر مخلوط کرد یا خیر.
ترکیبات قابل اختلاط:
فن والریت با بسیاری از حشره کش ها و قارچ کش های رایج قابل اختلاط است. ترکیب آن با حشره کش هایی با مکانیسم اثر متفاوت (مانند ایمیداکلوپراید) برای مدیریت مقاومت بسیار مفید است.
ترکیبات غیر قابل اختلاط:
با ترکیبات قلیایی قوی (مانند مخلوط بوردو، آهک، سود سوزآور) اختلاط نداشته باشد. فن والریت در محیط قلیایی هیدرولیز می شود و تجزیه می گردد. همچنین با مواد اکسیدکننده قوی اختلاط توصیه نمی شود.
قوانین طلایی برای اختلاط:
قانون اول: همیشه از آب با کیفیت (pH خنثی) استفاده کنید.
قانون دوم: ترتیب اختلاط: ابتدا آب، سپس فن والریت، سپس سموم دیگر، در آخر کودها را اضافه کنید.
قانون سوم: قبل از اختلاط در مقیاس بزرگ، حتماً در یک ظرف شیشه ای تست کنید. اگر رسوب، کف زیاد یا تغییر رنگ غیرعادی دیدید، از اختلاط خودداری کنید.
قانون چهارم: محلول مخلوط را حداکثر ظرف ۲۴ ساعت مصرف کنید.
نتیجه گیری
سم حشره کش فن والریت محصول شرکت هندی همیار با حجم ۱ لیتر، یک انتخاب عالی برای کشاورزانی است که به دنبال یک حشره کش طیف وسیع، مؤثر و نسبتاً اقتصادی هستند. این سم از گروه پیرتروئیدهای سنتتیک نوع دو، با مکانیسم اثر منحصر به فرد بر روی کانال های سدیم سیستم عصبی حشرات، طیف گسترده ای از آفات باغی، زراعی و حتی انگل های دامی را کنترل می کند.
مزیت بزرگ فن والریت نسبت به بسیاری از حشره کش های قدیمی، قدرت بالای آن در دوزهای پایین است. این سم هم به صورت تماسی و هم گوارشی عمل می کند و به دلیل ماهیت چربی دوست، به خوبی به سطح گیاه می چسبد و ماندگاری نسبتاً خوبی دارد.
از نظر مدیریت مقاومت، فن والریت مکانیسم اثر متفاوتی نسبت به ارگانوفسفره ها و کاربامات ها دارد. بنابراین برای استفاده در برنامه های دوروشی با این گروه های شیمیایی بسیار مناسب است. با این حال، برای جلوگیری از ایجاد مقاومت، باید در هر فصل حداکثر ۲ تا ۳ نوبت مصرف شود و با حشره کش های گروه های دیگر تناوب رعایت گردد.
برای خرید این محصول با کیفیت و اصلی، می توانید به فروشگاه اینترنتی کیمیاکشت به آدرس kimiakesht.com مراجعه کنید. کیمیاکشت تأمین کننده مستقیم محصولات کشاورزی با اصالت و ضمانت است.
سوالات متداول (FAQ)
سوال ۱: فن والریت همیار هندی چه فرقی با نمونه های دیگر دارد؟
ماده مؤثره همه یکسان است (فن والریت). تفاوت در خلوص ماده اولیه، کیفیت مواد افزودنی و فرمولاسیون است. محصولات همیار با رعایت استانداردهای بین المللی تولید می شوند و کیفیت قابل قبولی دارند.
سوال ۲: آیا فن والریت برای انسان سمی است؟
فن والریت دارای سمیت حاد خوراکی متوسط است. تماس با پوست می تواند باعث ایجاد حس گزگز، سوزن سوزن شدن و بی حسی موقتی (پارستزی) شود. با رعایت اصول ایمنی، خطر قابل کنترل است.
سوال ۳: چند ساعت پس از سمپاشی، سم روی حشره اثر می کند؟
فن والریت اثر سریعی دارد. آفات معمولاً طی چند ساعت پس از تماس، تغذیه را قطع می کنند و شروع به فلج شدن می کنند. مرگ کامل معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت اتفاق می افتد.
سوال ۴: آیا بارندگی بعد از سمپاشی روی اثر سم تأثیر می گذارد؟
اگر ۴ تا ۶ ساعت پس از سمپاشی باران ببارد، بخشی از سم شسته می شود. به دلیل ماهیت چربی دوست، فن والریت به خوبی به سطح برگ می چسبد، اما برای بهترین نتیجه، در روزهای بدون باران سمپاشی کنید.
سوال ۵: آیا می توانم فن والریت را با کودهای شیمیایی مخلوط کنم؟
با بسیاری از کودهای مایع قابل اختلاط است. اما با کودهای قلیایی و حاوی کلسیم بالا احتیاط کنید. همیشه تست قبلی انجام دهید.
سوال ۶: دوره ماندگاری این سم پس از باز شدن در بطری چقدر است؟
در صورت نگهداری در جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم خورشید، تا یک سال پس از باز شدن هم قابل استفاده است. درب بطری را پس از هر بار مصرف محکم ببندید.
سوال ۷: آیا فن والریت در آب زیرزمینی نفوذ می کند؟
فن والریت حلالیت بسیار کمی در آب دارد و به شدت به ذرات خاک جذب می شود. بنابراین پتانسیل نفوذ به آب های زیرزمینی پایین است. با این حال، شستشوی تجهیزات در نزدیکی چاه ها ممنوع است.
سوال ۸: هر چند وقت یکبار باید سمپاشی تکرار شود؟
بسته به شدت آلودگی، فاصله بین دو سمپاشی ۱۰ تا ۱۴ روز است. حداکثر ۲ تا ۳ نوبت در هر فصل توصیه می شود.
سوال ۹: آیا این سم برای کفشدوزک ها و حشرات مفید ضرر دارد؟
بله، فن والریت یک حشره کش طیف وسیع است و حشرات مفید را نیز از بین می برد. در صورت امکان، سمپاشی را به زمانی موکول کنید که جمعیت حشرات مفید کم است.
سوال ۱۰: در صورت مصرف بیش از حد و بروز علائم مسمومیت در گیاه چه باید کرد؟
علائم شامل سوختگی حاشیه برگها، زردی و پیچ خوردگی برگهاست. در این حالت، آبیاری سنگین انجام دهید تا سم از ناحیه ریشه شسته شود. مصرف بعدی را با دوز کمتری انجام دهید.
نقد و بررسی وجود ندارد.