ماده مؤثره این سم، پنکونازول است که در گروه تری‌آزول‌ها (Triazoles) قرار می‌گیرد. این گروه از قارچ‌کش‌ها به نام DMI (Demethylation Inhibitors) هم شناخته می‌شوند، یعنی مهارکننده‌های دمتیلاسیون.

نام شیمیایی (نام عمومی): Penconazole

پنکونازول به صورت امولسیون غلیظ (EC) فرموله می‌شود. در محصول توپاس داروگستر 100 سی سی، این ماده مؤثره در حلال‌های مخصوص حل شده و همراه با مواد امولسیون‌کننده عرضه می‌شود تا هنگام مخلوط کردن با آب به خوبی در مخزن سمپاش پخش شود.

مکانسیم اثر سم توپاس پنکونازول

پنکونازول یک قارچ کش سیستمیک و تماسی با اثر پیشگیرانه و درمانی است. این ماده بعد از ورود به گیاه از طریق برگ، ساقه یا حتی ریشه، در بافت گیاه حرکت کرده و مانع رشد قارچ می‌شود.

مکانیزم اثر به صورت مرحله‌ای:

جذب از سطح برگ و شاخه:

پس از محلول‌پاشی توپاس روی برگ، شاخه یا خوشه، پنکونازول به سرعت از طریق کوتیکول (لایه مومی سطح برگ) و روزنه‌ها وارد بافت گیاه می‌شود. به دلیل حلالیت مناسب در چربی، به راحتی در لایه‌های خارجی گیاه نفوذ می‌کند.

جابجایی سیستمیک در گیاه:

پنکونازول عمدتاً به صورت سیستمیک آکروپتالی (حرکت رو به بالا) از طریق آوندهای چوبی در گیاه گردش می‌کند. این یعنی از نقطه جذب به بخش‌های بالاتر گیاه منتقل شده و برگ‌ها و شاخه‌های جدید را نیز تا حدی محافظت می‌کند.

هدف قرار دادن سنتز ارگوسترول در قارچ:

ارگوسترول یک ماده شبیه کلسترول در سلول‌های قارچی است که برای تشکیل غشای سلولی قارچ ضروری است. پنکونازول با مهار آنزیم‌های دخیل در مرحله دمتیلاسیون 14-α لانوسترول، از تشکیل ارگوسترول جلوگیری می‌کند.

به زبان ساده: این سم اجازه نمی‌دهد قارچ دیواره و غشای سلولی سالم بسازد.

اختلال در رشد و تقسیم سلول قارچی:

وقتی ارگوسترول کم شود، غشای سلولی قارچ ناپایدار می‌شود. نفوذپذیری غشا به هم می‌خورد، مواد داخل سلول خارج می‌شود و قارچ نمی‌تواند به راحتی تقسیم، جوانه‌زنی و رشد کند. در نتیجه، رشد میسلیوم، تشکیل کنیدی و گسترش لکه‌ها روی برگ متوقف می‌شود.

اثر درمانی (کیوراتیو):

چون پنکونازول در بافت گیاه نفوذ می‌کند، تنها روی سطح قارچ اثر ندارد، بلکه داخل بافت آلوده هم وارد می‌شود. این ویژگی باعث می‌شود حتی پس از بروز علائم اولیه مانند لکه‌های سفید اُیدیوم، بتواند بیماری را مهار و تا حدی درمان کند.

اثر پیشگیرانه:

اگر قبل از آلودگی شدید، روی برگ‌ها و خوشه‌ها محلول‌پاشی شود، پنکونازول با باقی ماندن در بافت‌ها (مدت زمان مشخص) از جوانه‌زنی اسپور قارچ و نفوذ آن به برگ جلوگیری می‌کند. به همین دلیل، توپاس را هم پیشگیرانه و هم درمانی می‌توان استفاده کرد.

موارد استفاده

توپاس داروگستر (پنکونازول) بیشتر برای کنترل بیماری‌های قارچی سطحی به‌خصوص سفیدک پودری استفاده می‌شود. مهم‌ترین موارد مصرف در انگور:

کنترل سفیدک پودری انگور (اُیدیوم)

اصلی‌ترین و معروف‌ترین کاربرد این سم، کنترل اُیدیوم انگور است.

علائم: لکه‌های سفید گچی روی برگ، پیچیده شدن برگ‌ها، سفید شدن خوشه‌ها، ترک خوردن حبه‌ها.
پیشگیری از آلودگی خوشه‌ها

در زمان تشکیل خوشه و رشد حبه‌ها، استفاده از توپاس کمک می‌کند خوشه‌ها از آلودگی سفیدک در امان بمانند و کیفیت و بازارپسندی محصول بالا برود.
محافظت از برگ‌های جوان و شاخه‌های جدید

برگ‌های جوان نسبت به سفیدک پودری بسیار حساس‌اند. پنکونازول با حرکت در بافت گیاه (سیستمیک) می‌تواند برگ‌ها و شاخه‌های تازه را تا حدی محافظت کند.
استفاده در برخی محصولات دیگر (با نظر کارشناس)

هرچند موضوع این مقاله انگور است، اما پنکونازول در برخی محصولات دیگر نیز علیه بیماری‌های سفیدک پودری و برخی قارچ‌های سطحی استفاده می‌شود. حتماً قبل از مصرف در محصولی غیر از انگور، برچسب و دستورالعمل را مطالعه کنید یا با کارشناس گیاه‌پزشکی مشورت نمایید.

بهترین زمان مصرف

انتخاب زمان مناسب مصرف، مهم‌ترین عامل موفقیت در کنترل بیماری است. برای انگور:

مرحله قبل از آلودگی شدید (پیشگیرانه)

بهتر است اولین نوبت مصرف در زمان رشد فعال بوته‌ها، زمانی که برگ‌ها کامل باز شده‌اند و قبل از مشاهده علائم شدید سفیدک باشد.

معمولاً:

از اوایل رشد بهار (زمانی که بوته فعال شده)
تا قبل از گلدهی و سپس بعد از گلدهی
چند نوبت سمپاشی با فاصله مشخص انجام می‌شود.
ابتدای مشاهده علائم اولیه

در صورت مشاهده لکه‌های اولیه سفیدک روی برگ و شاخه، استفاده از توپاس در اوایل بیماری، ضمن کنترل پیشرفت بیماری، اثر درمانی خوبی دارد.
دوره حساس خوشه‌ها

از تشکیل خوشه تا اندازه نخودی شدن و رسیدن حبه‌ها، دوره بسیار حساسی برای آلودگی سفیدک است. در این دوره، برنامه منظم سمپاشی با قارچ‌کش‌های سیستمیک مانند توپاس بسیار توصیه می‌شود.
شرایط آب و هوایی مستعد

هوای گرم و خشک همراه با رطوبت نسبی بالا، خنکای شبانه، و تهویه نامناسب در تاکستان، شرایط مناسبی برای توسعه سفیدک پودری است. در چنین شرایطی، حتی قبل از مشاهده علائم، می‌توان به صورت پیشگیرانه از توپاس استفاده کرد.

میزان مصرف توپاس (پنکونازول)

میزان دقیق مصرف بسته به فرمولاسیون، درصد ماده مؤثره و توصیه شرکت تولیدکننده است.

دوز معمول:حدود 0.5 تا 1 سی سی توپاس در هر لیتر آب(معادل تقریباً 50 تا 100 سی سی در 100 لیتر آب، بسته به شدت آلودگی و توصیه کارشناس)

نکات مهم:حتماً برچسب و دستورالعمل روی بسته را مطالعه کنید و بر اساس درصد ماده مؤثره و توصیه شرکت، دوز را تنظیم کنید.
از مصرف بی‌رویه و دوزهای خیلی بالا خودداری کنید تا مقاومت قارچ‌ها نسبت به سم ایجاد نشود.
در صورت آلودگی شدید، معمولاً از دوز بالاتر محدوده مجاز استفاده می‌شود، ولی حتماً با نظر کارشناس گیاه‌پزشکی.

روش مصرف توپاس پنکونازول

برای اینکه توپاس بهترین اثر را داشته باشد:

آماده‌سازی محلول سم

ابتدا مخزن سمپاش را تا نیمه با آب تمیز پر کنید.
مقدار مورد نیاز توپاس (مثلاً 50–100 سی سی برای 100 لیتر آب) را جداگانه در مقداری آب داخل ظرف پلاستیکی کوچک حل کنید.
محلول حاصله را به مخزن نیمه‌پر اضافه کنید.
سپس مخزن را تا حجم مورد نیاز با آب پر کرده و همزمان همزن را روشن نگه دارید تا محلول یکنواخت شود.

روش سمپاشی:

سمپاشی باید به گونه‌ای باشد که تمام سطوح برگ‌ها (به‌خصوص زیر برگ‌ها) و خوشه‌ها، به طور کامل به محلول آغشته شود.
از نازل‌های مناسب با پاشش یکنواخت استفاده کنید.
در ساعات خنک روز (صبح زود یا غروب) سمپاشی انجام شود تا قطرات روی برگ‌ها بیشتر باقی بمانند و تبخیر نشود.
تعداد تکرار

بسته به شرایط بیماری و توصیه کارشناس، سمپاشی معمولاً هر 10 تا 14 روز یک‌بار تکرار می‌شود.
در شرایط آلودگی شدید یا هوای بسیار مناسب برای رشد قارچ، ممکن است فاصله‌ها کوتاه‌تر شود.
فاصله آخرین سمپاشی تا برداشت (دوره کارنس)

دوره کارنس (دوره منع مصرف تا برداشت) را حتماً رعایت کنید.
معمولاً برای پنکونازول، دوره کارنس در انگور بین حدود 14 تا 21 روز (بسته به برچسب) است.
یعنی آخرین سمپاشی باید حداقل 2 تا 3 هفته قبل از برداشت محصول انجام شود.

احتیاط و هشدارها در استفاده از توپاس (پنکونازول)

اگرچه پنکونازول برای انسان نسبتاً کم‌خطرتر از برخی سموم قدیمی است، اما رعایت نکات ایمنی ضروری است:

استفاده از وسایل حفاظت فردی

هنگام آماده‌سازی و سمپاشی، از دستکش، ماسک، عینک و لباس کار استفاده کنید.
از تماس مستقیم محلول با پوست، چشم و دهان جلوگیری کنید.

جلوگیری از استنشاق

از استنشاق مه یا بخار ناشی از سمپاشی خودداری کنید.
هنگام کار، در جهت باد قرار نگیرید تا محلول روی شما برنگردد.

دور نگه داشتن کودکان و دام

پس از سمپاشی، کودکان، دام و حیوانات خانگی را تا خشک شدن کامل برگ‌ها از مزرعه دور نگه دارید.
از ورود دام به تاکستان در مدت توصیه شده خودداری کنید.

حفاظت محیط زیست

از ریختن باقی‌مانده محلول سم در رودخانه، جوی آب، حوض و منابع آبی خودداری کنید.
ظروف خالی سم را در طبیعت رها نکنید؛ آن‌ها را طبق دستورالعمل محلی دفع نمایید.

جلوگیری از ایجاد مقاومت

از مصرف مداوم پنکونازول در همه نوبت‌ها خودداری کنید.
در برنامه سمپاشی، قارچ‌کش‌های با گروه‌های مختلف (مثل استروبیلورین‌ها، گوگرد، یا سایر گروه‌ها) را به تناوب استفاده کنید تا قارچ‌ها مقاوم نشوند.
منع مصرف بدون مشورت در محصولات دیگر

اگر قصد استفاده در محصولی غیر از انگور دارید، حتماً ابتدا برچسب را مطالعه کرده یا با کارشناس گیاه‌پزشکی مشورت نمایید.

اختلاط‌پذیری توپاس پنکونازول

اختلاط‌پذیری یعنی اینکه آیا می‌توان توپاس را با سموم دیگر یا کودهای برگی در یک مخزن مخلوط و همزمان سمپاشی کرد یا خیر.

اختلاط با اغلب قارچ‌کش‌ها

پنکونازول معمولاً با بسیاری از قارچ‌کش‌های تماسی (مثل ترکیبات گوگردی) قابل اختلاط است و ترکیب آن می‌تواند اثر حفاظتی را تقویت کند.
با این حال، همیشه توصیه می‌شود قبل از اختلاط، یک تست کوچک در ظرف جداگانه انجام دهید.

اختلاط با حشره‌کش‌ها و کودهای برگی

در بسیاری موارد، توپاس با تعدادی از حشره‌کش‌ها و کودهای برگی سازگار است، اما این موضوع برای همه محصولات و همه برندها قطعی نیست.
ابتدا به برچسب محصول مراجعه کنید. اگر عبارت «قابل اختلاط با …» ذکر شده بود، طبق آن عمل کنید.
در صورت عدم ذکر، بهتر است با کارشناس مشورت شود.

موارد منع اختلاط

معمولاً از مخلوط کردن توپاس با کودها و سموم با pH بسیار اسیدی یا بسیار قلیایی خودداری می‌شود، چون ممکن است ماده مؤثره تجزیه شود.
از اختلاط بدون بررسی با روغن‌های معدنی سنگین بپرهیزید؛ برخی ترکیبات توانایی نفوذ را زیاد کرده و سوختگی برگ را افزایش می‌دهند.

آزمون سازگاری ساده

برای اطمینان، مقدار کمی از توپاس و سم یا کود مورد نظر را در مقدار کمی آب در یک ظرف شیشه‌ای یا پلاستیکی مخلوط کنید.
اگر رسوب، کلوخه شدن یا جدا شدن فازها مشاهده کردید، از اختلاط در مخزن اصلی خودداری کنید.

سوالات متداول (FAQ)

1.سم توپاس پنکونازول برای چه بیماری‌ای در انگور بیشتر استفاده می‌شود؟

توپاس عمدتاً برای کنترل سفیدک پودری انگور (اُیدیوم) استفاده می‌شود. این سم روی لکه‌های سفید سطح برگ، شاخه و خوشه اثر بسیار خوبی دارد و هم خاصیت پیشگیرانه و هم درمانی دارد.

2.آیا توپاس برای سفیدک دروغین (دان‌زدگی) هم مؤثر است؟

پنکونازول بیشتر روی سفیدک پودری (قارچ‌های سطحی) موثر است و تأثیر آن روی سفیدک دروغین (پلازمورا) محدود است. برای سفیدک دروغین معمولاً از قارچ‌کش‌های اختصاصی آن گروه استفاده می‌شود. بهتر است با کارشناس گیاه‌پزشکی مشورت کنید.

3.چند بار در طول فصل می‌توان از توپاس استفاده کرد؟

تعداد دقیق بستگی به شدت بیماری و برنامه مدیریت شما دارد، اما معمولاً 2 تا 3 نوبت در طول فصل کافی است. استفاده مداوم و پشت سر هم بدون تناوب با سایر قارچ‌کش‌ها توصیه نمی‌شود تا از ایجاد مقاومت جلوگیری شود.

4.فاصله بین دو سمپاشی با توپاس چقدر باشد؟

در شرایط معمول، فاصله 10 تا 14 روز بین دو سمپاشی پیشنهاد می‌شود. در هوای بسیار مساعد برای رشد بیماری یا آلودگی شدید، ممکن است این فاصله با نظر کارشناس کمتر شود.

5.آیا می‌توان توپاس را همراه با گوگرد مصرف کرد؟

در بسیاری موارد، ترکیب پنکونازول با گوگرد (یا مصرف تناوبی آن‌ها) در کنترل بهتر سفیدک پودری کمک‌کننده است. با این حال، قبل از اختلاط در مخزن اصلی، یک تست سازگاری در ظرف کوچک انجام دهید و حتماً به برچسب محصولات توجه کنید.

6.آیا استفاده از توپاس روی برگ‌های جوان باعث سوختگی می‌شود؟

توپاس به طور کلی روی برگ‌های انگور، در صورت مصرف در دوز توصیه شده، سوختگی زیادی ایجاد نمی‌کند. اما در دماهای خیلی بالا و تابش مستقیم، سمپاشی ممکن است خطر سوختگی را افزایش دهد. بهتر است در ساعات خنک روز سمپاشی کنید.

7.بعد از چند ساعت از سمپاشی، اگر باران ببارد، اثر توپاس از بین می‌رود؟

پنکونازول بعد از مدت کوتاهی جذب بافت برگ می‌شود. اگر ظرف چند ساعت بعد از سمپاشی باران سبک ببارد، معمولاً تمام اثر از بین نمی‌رود، اما در صورت باران شدید بلافاصله پس از سمپاشی، ممکن است نیاز به تکرار باشد. زمان دقیق را می‌توان بر اساس شرایط و شدت باران و نظر کارشناس تعیین کرد.

8.آیا سم توپاس برای انسان و محیط زیست خطرناک است؟

توپاس نسبت به بسیاری از سموم قدیمی کم‌خطرتر است، اما همچنان یک سم شیمیایی است و باید با احتیاط مصرف شود. استفاده از وسایل حفاظتی، رعایت دوز، عدم رهاسازی در منابع آبی و رعایت دوره کارنس، خطرات آن را کاهش می‌دهد.

9.می‌توان از توپاس در ترکیب با کود برگی استفاده کرد؟

در مواردی امکان‌پذیر است، اما حتماً ابتدا دستورالعمل هر دو محصول را مطالعه کنید و یک تست اختلاط کوچک انجام دهید. اگر رسوب یا کلوخه ایجاد نشد، می‌توانید در مقیاس بزرگ‌تر استفاده کنید. برای اطمینان بیشتر از مشاوره متخصص استفاده کنید.

10.از کجا می‌توان سم قارچ کش توپاس پنکونازول داروگستر 100 سی سی را خریداری کرد؟

برای تهیه مطمئن و سریع سم قارچ کش انگور توپاس (پنکونازول) داروگستر 100 سی سی، می‌توانید از فروشگاه اینترنتی کیمیاکشت تهیه کنید.

دارو گستر

سم قارچ کش انگور توپاس (پنکونازول) داروگستر 100 سي سي