کیمیاکشت |
کنترل آفات مقاوم به سموم قدیمی اثر سریع و ماندگاری بالا دوز مصرفی پایین و اقتصادی قابل اختلاط با بسیاری از سموم قابل استفاده به چند روش (محلول پاشی، خاکی، تیمار بذر)
برای اینکه بدانیم با چه ترکیبی سر و کار داریم، اول باید فرمول شیمیایی آن را بشناسیم.
ماده مؤثره فیپرونیل با نام شیمیایی ۵-آمینو-۱-(۲،۶-دیکلرو-۴-(تری فلورومتیل) فنیل)-۴-((تری فلورومتیل) سولفینیل)-۱H-پیرازول-۳-کربونیتریل شناخته میشود. فرمول مولکولی این ترکیب C12H4Cl2F6N4OS و وزن مولکولی آن ۴۳۷/۱۴ گرم بر مول است. عدد CAS این ماده ۱۲۰۰۶۸-۳۷-۳ میباشد.
فیپرونیل از نظر شیمیایی در گروه حشرهکشهای فنیل پیرازول قرار میگیرد. این ترکیب اولین بار در اواسط دهه ۱۹۹۰ به عنوان یک حشرهکش مؤثر در برابر آفاتی که به سموم موجود مقاوم شده بودند، ساخته شد. چیزی که فیپرونیل را خاص میکند، گوگرد موجود در ساختار آن است که به شکل سولفینیل (S=O) قرار گرفته. همین گروه سولفینیل است که مسئول اصلی اثر سمی آن بر روی آفات محسوب میشود.
روش ساخت این سم در کارخانهها چگونه است؟ فرایند تولید فیپرونیل شامل چند مرحله سنتز شیمیایی پیچیده است. ابتدا ماده اولیه ۲،۶-دیکلرو-۴-تری فلورومتیل آنیلین با هیدرازین واکنش داده میشود تا حلقه پیرازول تشکیل شود. سپس با معرفهای حاوی گوگرد، گروه سولفینیل به ساختار اضافه میشود. در نهایت، گروه سیانو (CN) به حلقه پیرازول متصل میگردد. محصول نهایی پس از خالص سازی و فرموله شدن با حلالها و مواد افزودنی، به صورت محلول غلیظ (SC یا SL) در بسته بندیهای ۱ لیتری عرضه میشود.
نکته مهم: فیپرونیل خالص به صورت پودر کریستالی سفید رنگ است، اما در فرمولاسیون تجاری به صورت مایع عرضه میشود.
مکانیسم اثر سم؛ قدم به قدم چه اتفاقی در بدن حشره می افتد؟
درک مکانیسم اثر فیپرونیل شاید جذابترین بخش کارشناسی این سم باشد. بیایید قدم به قدم توضیح دهم.
قدم اول: ورود سم به بدن حشره
فیپرونیل از دو راه وارد بدن آفت میشود. راه اول از طریق تماس مستقیم با پوست حشره (اثر تماسی) و راه دوم از طریق خورده شدن برگ یا طعمه حاوی سم (اثر گوارشی). فیپرونیل به سرعت از سطح بدن حشره جذب میشود و وارد همولنف (خون حشره) میگردد.
قدم دوم: رسیدن به سیستم عصبی
سم از طریق همولنف به سیستم عصبی مرکزی حشره میرسد. سیستم عصبی حشرات شباهت زیادی به پستانداران دارد، اما تفاوتهای ظریفی وجود دارد که فیپرونیل دقیقاً از همین تفاوتها استفاده میکند.
قدم سوم: اختلال در کانالهای کلریدی
نقطه هدف فیپرونیل در بدن حشره، کانالهای کلریدی وابسته به گیرنده GABA (گاما-آمینوبوتیریک اسید) است. GABA یک انتقالدهنده عصبی مهاری در هر دو گروه حشرات و پستانداران محسوب میشود. وظیفه GABA این است که به سلول عصبی بگوید “آرام باش و تحریک نشو”.
فیپرونیل به جای اینکه مثل GABA عمل کند، برعکس کار میکند. این سم به کانالهای کلریدی میچسبد و مانع از ورود یونهای کلر به داخل سلول عصبی میشود. در نتیجه، مکانیسم طبیعی مهار سیستم عصبی از کار میافتد.
قدم چهارم: تحریک بیش از حد عصبی
وقتی اثر مهاری GABA از بین رفت، سلولهای عصبی مدام و بدون کنترل تحریک میشوند. سیگنالهای عصبی یکی پس از دیگری ارسال میشوند و دیگر کسی جلودار آنها نیست.
قدم پنجم: علائم بالینی در حشره
در دوزهای پایین، حشره دچار بیشفعالی و تحریک پذیری میشود. در دوزهای بالاتر، علائم شدیدتری ظاهر میشود: تشنج، عدم تعادل، از دست دادن هماهنگی حرکتی و در نهایت فلج.
قدم ششم: مرگ حشره
فلج سیستم عصبی منجر به توقف تنفس و در نهایت مرگ حشره میشود. این فرایند بسته به غلظت سم و اندازه حشره، معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت تکمیل میشود.
نکته بسیار مهم: فیپرونیل نسبت به پستانداران بیش از ۵۰۰ برابر برای حشرات سمیتر است. دلیل این انتخابگری بالا این است که گیرندههای GABA در حشرات و پستانداران تفاوت ساختاری دارند. فیپرونیل به گیرندههای حشرات خیلی محکمتر از گیرندههای پستانداران میچسبد. به همین دلیل، در صورت رعایت اصول ایمنی، این سم برای انسان و حیوانات گرم خون خطر چندانی ندارد.
موارد استفاده از سم فیپرونیل
فیپرونیل یک حشرهکش طیف وسیع (broad-spectrum) است که علیه طیف گستردهای از آفات عمل میکند.
آفات اصلی قابل کنترل:
سوسکها: انواع سوسکهای برگخوار و سوسک کلرادوی سیبزمینی.
مورچهها: انواع مورچههای مزرعه و مورچه آتشین.
موریانهها: برای حفاظت از سازهها و مزارع نیشکر.
شتهها و تریپسها: انواع آفات مکنده.
کک و کنه: هم در محصولات کشاورزی و هم در دامپزشکی.
ملخها و جیرجیرکهای مضر.
سرخرطومیها و شپشکها.
کرم ساقهخوار برنج و سایر کرمهای برگخوار.
محصولات قابل استفاده:
فیپرونیل در محصولات زیر کاربرد دارد:
برنج: برای کنترل کرم ساقهخوار، زنجرک برگ سبز و سایر آفات.
ذرت و غلات: برای کنترل آفات خاکی و ساقهخوارها.
پنبه: برای کنترل شته، تریپس، سفیدبالک و کرم غوزه.
سبزیجات (گوجه فرنگی، بادمجان، کلم، خیار): برای کنترل شتهها، تریپسها و کرمهای برگخوار.
باغات میوه (مرکبات، سیب، انگور): برای کنترل شته، پسیل، زنجرک و کرم سیب.
نیشکر: برای کنترل موریانه و ساقهخوار.
چمن و فضای سبز: برای کنترل آفات خاکی و سطحی.
غدههای سیبزمینی: برای کنترل آفات انباری.
بهترین زمان مصرف سم فیپرونیل
زمان مصرف در اثربخشی فیپرونیل نقش کلیدی دارد.
مراحل اولیه آلودگی
بهترین زمان برای سمپاشی، زمانی است که جمعیت آفت تازه شروع به افزایش کرده است. منتظر نمانید تا آفت به اوج برسد. به محض مشاهده اولین علائم آلودگی (مثلاً دیدن چند سوسک یا شته روی برگ، یا مشاهده علائم تغذیه)، دست به کار شوید.
مراحل حساس رشد گیاه
گیاهسمپاشی در مراحل اولیه رشد گیاه (بعد از سبز شدن نشا) و قبل از گلدهی، بیشترین تأثیر را دارد. در این مراحل، گیاه حساسترین مرحله خود را سپری میکند و هر گونه خسارت آفت میتواند عملکرد نهایی را به شدت کاهش دهد.
شرایط آب و هوایی
بهترین زمان برای سمپاشی، صبح زود (قبل از ساعت ۹) یا عصرها (بعد از ساعت ۵) است. در این ساعات، هوا خنکتر است و روزنههای برگ باز هستند. از سمپاشی در روزهای بادی (سرعت باد بیش از ۱۵ کیلومتر در ساعت) یا قبل از باران خودداری کنید.
بازههای تکرار
فیپرونیل ماندگاری خوبی دارد و معمولاً نیازی به سمپاشی هفتگی نیست. فاصله بین دو سمپاشی معمولاً ۱۴ تا ۲۱ روز است. در موارد آلودگی شدید، میتوان فاصله را به ۱۰ تا ۱۴ روز کاهش داد، اما توصیه میشود در هر فصل حداکثر ۲ نوبت سمپاشی انجام شود تا از ایجاد مقاومت جلوگیری گردد.
میزان مصرف سم فیپرونیل آریا شیمی ۱ لیتری
تعیین میزان صحیح مصرف شاید مهمترین بخش کار باشد. مصرف کم فایده ندارد و مصرف زیاد هم هزینه اضافی دارد و ممکن است باعث مقاومت آفت شود.
میزان مصرف عمومی
برای محصول آریا شیمی با غلظت مشخص (معمولاً ۲۰% یا ۵% بسته به فرمولاسیون)، میزان مصرف عمومی بر اساس ماده مؤثره محاسبه میشود. مطالعات نشان داده است که دوز ۵۰ گرم ماده مؤثره فیپرونیل در هکتار برای کنترل آفات برنج کافی است.
میزان مصرف بر اساس محصول:
برنج برای کنترل کرم ساقهخوار و زنجرک: ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلی لیتر در هکتار (با فرض غلظت ۲۰%).
ذرت برای کنترل سوسک ریشه و کرم مفتولی: ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلی لیتر در هکتار.
سبزیجات برای کنترل شته و تریپس: ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی لیتر در هکتار.
باغات برای کنترل شته و پسیل: ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلی لیتر در هکتار.
نیشکر برای کنترل موریانه: ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلی لیتر در هکتار به صورت خاکی.
چمن برای کنترل آفات خاکی: ۳۰۰ میلی لیتر در هکتار.
میزان رقت برای سمپاشی دستی (روش فولیار):
مقدار مصرف معمول ۰/۵ تا ۱ میلی لیتر در یک لیتر آب است. یعنی هر لیتر سم برای ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ لیتر آب کافی است.
نکته طلایی: همیشه از کم شروع کنید و بر اساس شدت آلودگی دوز را تنظیم نمایید. از حداکثر دوز توصیه شده تجاوز نکنید.
روش مصرف؛ چطور این سم را به گیاه برسانیم؟
روش اول: محلول پاشی روی برگ (فولیار)
این رایجترین روش است. برای این کار، ابتدا مخزن سمپاش را نیمه پر از آب کنید. مقدار مورد نیاز سم را داخل آب بریزید. سپس بقیه آب را اضافه کنید و خوب هم بزنید تا محلول یکدست شود. سمپاشی را با فشار مناسب انجام دهید تا تمام سطح برگها، به خصوص زیر برگها، پوشانده شود.
روش دوم: مصرف خاکی (آبیاری یا چالکود)
فیپرونیل را میتوان از طریق خاک نیز مصرف کرد. ریشهها سم را جذب میکنند و به اندام هوایی منتقل مینمایند. این روش برای کنترل آفات خاکی مثل موریانه و آفات ساقهخوار بسیار مؤثر است.
برای این روش، سم را با آب رقیق کنید (میزان مصرف طبق دستورالعمل) و پای گیاه بریزید. در مورد مزارع نیشکر، توصیه میشود سم را به صورت نواری در کنار ردیف گیاهان اعمال کنید.
روش سوم: تیمار بذر و غده
برای محصولاتی مثل سیبزمینی و غلات، میتوان بذر یا غده را قبل از کاشت با فیپرونیل تیمار کرد. این روش از گیاه در مراحل اولیه رشد در برابر آفات خاکی محافظت میکند.
نکات مهم در مصرف:
از آب با کیفیت (pH بین ۶ تا ۷) استفاده کنید. آب قلیایی باعث تجزیه سم میشود.
سمپاشی را در هوای خنک (صبح زود یا عصر) انجام دهید.
پس از مصرف، سمپاش را با آب و مواد شوینده ملایم شستشو دهید.
در زمان سمپاشی، از ورود افراد و حیوانات به منطقه خودداری کنید.
احتیاط و هشدارهای مهم قبل از مصرف
فیپرونیل علیرغم مزایای بسیار، مانند هر سم دیگری باید با احتیاط مصرف شود.
سمیت برای انسان
فیپرونیل دارای سمیت خوراکی متوسط و سمیت پوستی کم تا متوسط است. در مطالعات حیوانی، مصرف مقادیر بالا باعث بروز علائم عصبی از جمله لرزش، تشنج و عدم تعادل حرکتی شده است. در انسان، مسمومیت با فیپرونیل میتواند باعث سردرد، تشنج، پارستزی (احساس گزگز و مورمور) و در موارد شدید، مرگ شود.
بر اساس دستورالعمل آب آشامیدنی استرالیا، حداکثر غلظت مجاز فیپرونیل در آب ۰/۰۰۰۷ میلیگرم در لیتر تعیین شده است.
مهمترین نکته: فیپرونیل توسط سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا به عنوان “کارسینوژن احتمالی برای انسان” طبقهبندی شده است، اما این یک طبقهبندی احتیاطی است و دوزهای معمول کشاورزی خطری ایجاد نمیکنند.
سمیت برای ابزیان
فیپرونیل برای آبزیان بسیار سمی است. از ورود سم یا پساب شستشوی تجهیزات به رودخانهها، استخرها، برکهها و منابع آب سطحی خودداری کنید. استفاده از این سم در نزدیکی مزارع پرورش ماهی و آبزیان ممنوع است.
سمیت برای زنبور عسل
فیپرونیل برای زنبورهای عسل سمی است. در زمان گلدهی گیاهان از سمپاشی خودداری کنید. اگر مجبور به سمپاشی در نزدیکی زنبورستان هستید، در ساعاتی که زنبورها فعالیت ندارند (عصرها) سمپاشی کنید.
سمیت برای حیوانات خانگی
فیپرونیل در محصولات دامپزشکی برای کنترل کک و کنه در سگها و گربهها استفاده میشود. اما سمپاشی مستقیم روی حیوانات با غلظتهای کشاورزی میتواند سمی باشد. همیشه از محصولات دامپزشکی استاندارد برای حیوانات استفاده کنید.
نکات ایمنی برای کاربر:
هنگام سمپاشی از دستکش، ماسک تنفسی، عینک ایمنی و لباس آستین بلند استفاده کنید.
در حین کار با سم، از خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن خودداری کنید.
پس از اتمام کار، دستها، صورت و سایر قسمتهای در معرض تماس را با آب و صابون بشویید.
لباسهای آلوده را جداگانه و با آب گرم شستشو دهید.
سم را دور از دسترس کودکان، مواد غذایی و خوراک دام نگهداری کنید.
در صورت بلع تصادفی یا بروز علائم مسمومیت، فوراً به پزشک مراجعه کنید. پادزهر اختصاصی وجود ندارد و درمان علامتی است.
فاصله تا برداشت (کارنس):
دوره کارنس فیپرونیل برای برنج ۲۱ روز، برای سبزیجات ۱۴ روز و برای میوهها ۲۱ روز است.
ورود مجدد به منطقه سمپاشی:
پس از سمپاشی، اجازه دهید محلول روی گیاه خشک شود و حداقل ۲۴ ساعت قبل از ورود مجدد به مزرعه صبر کنید.
اختلاط پذیری؛ آیا می توان فیپرونیل را با سایر محصولات مخلوط کرد؟
یکی از سوالات رایج کشاورزان این است که آیا فیپرونیل را میتوان با سموم و کودهای دیگر مخلوط کرد یا خیر.
ترکیبات قابل اختلاط:
فیپرونیل با بسیاری از حشرهکشها و علفکشها قابل اختلاط است. مطالعات نشان داده است که اختلاط فیپرونیل با علفکشهایی مانند سای هالوفوب-بوتیل + پنوکسولام، نه تنها تداخلی ندارد بلکه کارایی هر دو را افزایش میدهد. در این مطالعه، اختلاط فیپرونیل با علفکش ذکر شده باعث کاهش آلودگی به کرم ساقهخوار برنج و افزایش عملکرد دانه (۵/۲۳ تن در هکتار) شد.
همچنین فیپرونیل با حشرهکشهایی مانند ایمیداکلوپراید قابل اختلاط است. این ترکیب برای افزایش طیف اثر و مدیریت مقاومت بسیار مفید است.
ترکیبات غیر قابل اختلاط:
با ترکیبات قلیایی قوی مانند مخلوط بوردو، آهک و سولفات مس اختلاط نداشته باشد. pH قلیایی باعث تجزیه فیپرونیل میشود.
قوانین طلایی برای اختلاط:
قانون اول: همیشه از آب با کیفیت (pH خنثی) استفاده کنید.
قانون دوم: ترتیب اختلاط: ابتدا آب، سپس فیپرونیل، سپس سموم دیگر، در آخر کودها را اضافه کنید. پس از هر افزودن، مخلوط را خوب هم بزنید.
قانون سوم: قبل از اختلاط در مقیاس بزرگ، حتماً در یک ظرف کوچک تست کنید. اگر رسوب، کف زیاد یا تغییر رنگ غیرعادی دیدید، از اختلاط خودداری کنید.
قانون چهارم: محلول مخلوط را حداکثر ظرف ۲۴ ساعت مصرف کنید و نگهداری نکنید.
نتیجه گیری
سم حشرهکش فیپرونیل محصول آریا شیمی با حجم ۱ لیتر، یک انتخاب عالی برای کشاورزان حرفهای است که با آفات مقاوم دست و پنجه نرم میکنند. این سم از گروه شیمیایی فنیل پیرازول با مکانیسم اثر منحصر به فرد بر روی کانالهای کلریدی سیستم عصبی حشرات، راهکاری تازه برای کنترل آفات سختکش ارائه میدهد.
مزیت بزرگ فیپرونیل نسبت به بسیاری از سموم قدیمی، انتخابگری بالای آن است. این سم بیش از ۵۰۰ برابر برای حشرات سمیتر از پستانداران است و در صورت رعایت اصول ایمنی، خطر قابل توجهی برای مصرفکننده ایجاد نمیکند.
از نظر اقتصادی، فیپرونیل به دلیل دوز مصرفی پایین (۵۰ گرم ماده مؤثره در هکتار برای برنج) و ماندگاری نسبتاً خوب، مقرون به صرفه است. یک بطری ۱ لیتری میتواند برای چندین نوبت سمپاشی در چند هکتار زمین کافی باشد.
از نظر مدیریت مقاومت، فیپرونیل مکانیسم اثر متفاوتی نسبت به ارگانوفسفرهها، کارباماتها و پیرتروئیدها دارد. بنابراین برای استفاده در برنامههای دوروشی با این سموم بسیار مناسب است.
تنها محدودیت جدی فیپرونیل، سمیت بالای آن برای آبزیان و زنبور عسل است که باید در زمان مصرف رعایت شود.
برای خرید این محصول با کیفیت و اصلی، میتوانید به فروشگاه اینترنتی کیمیاکشت به آدرس kimiakesht.com مراجعه کنید. کیمیاکشت تأمینکننده مستقیم محصولات کشاورزی با اصالت و ضمانت است.
سوالات متداول (FAQ)
۱: فیپرونیل آریا شیمی چین با نمونههای اروپایی چه فرقی دارد؟
ماده مؤثره هر دو یکسان است (فیپرونیل). تفاوت در فرمولاسیون و مواد افزودنی است. محصولات آریا شیمی با رعایت استانداردهای بینالمللی تولید میشوند و کیفیت قابل قبولی دارند.
۲: آیا فیپرونیل برای انسان سمی است؟
فیپرونیل دارای سمیت خوراکی متوسط و سمیت پوستی کم تا متوسط است. در دوزهای معمول کشاورزی و با رعایت اصول ایمنی، خطر قابل توجهی ندارد. اما مصرف بیش از حد میتواند باعث علائم عصبی مثل تشنج شود.
۳: چند ساعت پس از سمپاشی، سم روی حشره اثر میکند؟
فیپرونیل ککها را ظرف ۲۴ ساعت و کنهها را ظرف ۴۸ ساعت پس از تماس از بین میبرد. برای سایر حشرات نیز بازه زمانی مشابه است.
۴: آیا بارندگی بعد از سمپاشی روی اثر سم تأثیر میگذارد؟
اگر ۴ تا ۶ ساعت پس از سمپاشی باران ببارد، بخشی از سم شسته میشود. فیپرونیل به دلیل ماهیت چربیدوست، به خوبی به سطح برگ میچسبد و مقداری از آن شسته نمیشود، اما برای بهترین نتیجه، در روزهای بدون باران سمپاشی کنید.
۵: آیا می توانم فیپرونیل را با کودهای شیمیایی مخلوط کنم؟
با بسیاری از کودهای مایع قابل اختلاط است. اما با کودهای حاوی کلسیم بالا و مواد قلیایی اختلاط نداشته باشد. همیشه تست قبلی انجام دهید.
۶: دوره ماندگاری این سم پس از باز شدن در بطری چقدر است؟
در صورت نگهداری در جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم خورشید، تا یک سال پس از باز شدن هم قابل استفاده است. درب بطری را پس از هر بار مصرف محکم ببندید.
۷: آیا فیپرونیل در آب زیرزمینی نفوذ میکند؟
فیپرونیل به دلیل ضریب جذب بالا به مواد آلی خاک، تمایل زیادی به ماندن در لایه سطحی خاک دارد و به راحتی به آبهای زیرزمینی نفوذ نمیکند. با این حال، شستشوی تجهیزات در نزدیکی چاهها ممنوع است.
سوال ۸: هر چند وقت یکبار باید سمپاشی تکرار شود؟
بسته به شدت آلودگی، فاصله بین دو سمپاشی ۱۴ تا ۲۱ روز است. حداکثر ۲ نوبت در هر فصل توصیه میشود.
سوال ۹: آیا این سم برای کفشدوزکها و حشرات مفید ضرر دارد؟
بله، فیپرونیل یک حشرهکش طیف وسیع است و حشرات مفید را نیز از بین میبرد. در صورت امکان، سمپاشی را به زمانی موکول کنید که جمعیت حشرات مفید کم است.
سوال ۱۰: در صورت مصرف بیش از حد و بروز علائم مسمومیت در گیاه چه باید کرد؟
علائم شامل سوختگی حاشیه برگها، زردی و پیچ خوردگی برگهاست. در این حالت، آبیاری سنگین انجام دهید تا سم از ناحیه ریشه شسته شود. مصرف بعدی را با دوز کمتری انجام دهید.
نقد و بررسی وجود ندارد.