چند گلدان معمولی، جای تهویه، کنترل منبع آلودگی یا تجهیزات مناسب تصفیهٔ هوا را نمیگیرند. بعضی گیاهان در آزمایشهای کنترلشده توانستهاند بخشی از مواد موجود در هوا را حذف کنند؛ اما این نتیجه به معنی پاکشدن هوای خانه با چند سانسوریا یا پتوس نیست. اگر با عبارت «گیاهان تصفیهکننده هوا» دنبال گیاه مناسب خانه میگردید، این راهنما هم محدودیت علمی ادعا را روشن میکند و هم ده گزینه را از نظر نگهداری مقایسه میکند. [۱] [۲]
آیا گیاهان آپارتمانی واقعاً هوای خانه را تصفیه میکنند؟
پاسخ کوتاه این است: توانایی حذف یک ماده در آزمایشگاه، با تصفیهٔ مؤثر یک اتاق یکسان نیست. سازمان حفاظت محیطزیست آمریکا، EPA، میگوید شواهدی نداریم که تعداد متعارفی از گیاهان خانگی، مقدار قابلتوجهی از آلایندههای خانه یا دفتر را حذف کنند. پس عنوانهایی مثل «قاتل فرمالدهید» یا «فیلتر کامل سموم» نباید مبنای تصمیم برای سلامت هوای خانه باشند. [۱]
میتوانید گیاه را برای زیبایی و علاقه به نگهداری آن انتخاب کنید؛ لازم نیست برای ارزشمندبودنش، نقش دستگاه تصفیه به آن بدهیم. سبزترشدن اتاق، بهتنهایی اندازهگیری کیفیت هوا نیست. ادعای حذف یک گاز هم نباید به حذف گردوغبار، دود یا همهٔ آلودگیها تعمیم داده شود؛ نوع آلاینده و روش کنترل آن مهم است. [۱۶]
چرا نتیجهٔ آزمایش را نمیتوان مستقیم به خانه تعمیم داد؟
در بسیاری از آزمایشهای گیاهان، حذف ترکیبات آلی فرّار در محفظههای کوچک و بسته طی چند ساعت یا چند روز بررسی شده است. در ساختمان معمولی، حجم فضا و تبادل هوا با بیرون هم دخالت دارند. درصد حذف در یک محفظه، بدون دانستن حجم، زمان و شرایط آزمون، نسخهٔ خرید گلدان برای یک اتاق نیست. [۲]
کامینگز و وارینگ، ۱۹۶ نتیجه از ۱۲ مطالعه را با معیار مشترک نرخ هوای پاک مقایسه کردند. نتیجهٔ مرورشان نشان میدهد اثر غیرفعال چند گلدان معمولی بر حذف این ترکیبات، با تبادل هوای ساختمان معمولی قابلمقایسه نیست. این جمعبندی دربارهٔ گلدان معمولی است؛ سامانهٔ مهندسیشدهای که هوا را از بستر زیستی عبور میدهد، باید با آزمون عملکرد خودش ارزیابی شود. در این مقاله از چکیدهٔ عمومی همان پژوهش استفاده شده است. [۲]
جدول مقایسهٔ ۱۰ گیاه؛ انتخاب بر اساس نیاز، نه قدرت تصفیه
این جدول، رتبهبندی تصفیهٔ هوا نیست. نیازهای کلی نگهداری را مقایسه میکند؛ رقم گیاه، بستر، فصل و نور واقعی خانه هم مهماند. «تحمل نور کم» به معنی زندگی در تاریکی نیست. برای بررسی گزینههای مناسبتر، راهنمای گیاهان آپارتمانی مقاوم به کمنوری را ببینید.
| گیاه | نور مناسب در خانه | نکتهٔ آب و بستر |
|---|---|---|
| سانسوریا [۶] | محل روشن؛ تحمل نور کمتر | خشکشدن بستر بین آبیاریها و زهکشی خوب |
| اسپاتیفیلوم [۷] | نور غیرمستقیم؛ دور از آفتاب تند | رطوبت متعادل، بدون ماندن در آب |
| پتوس [۸] | روشن و غیرمستقیم؛ تحمل نور کمتر | بستر زهکشدار؛ فرصت خشکشدن بین آبیاریها |
| اریکا [۹] | روشن و غیرمستقیم | بستر مرطوب، نه غرقاب؛ توجه به رطوبت هوا |
| دراسنا فراگرانس [۱۰] | متوسط تا روشنِ فیلترشده | گلدان سوراخدار و پرهیز از انباشت نمک |
| بنجامین [۱۱] | روشن و غیرمستقیم؛ محل نسبتاً ثابت | پرهیز از خشکی کامل و طولانی بستر |
| آنتوریوم [۱۲] | روشن و غیرمستقیم | آبیاری پس از خشکشدن سطح؛ خروج آب اضافه |
| آلوئهورا [۱۳] | زیاد؛ محل روشن متناسب با عادت گیاه | بستر ساکولنت و خشکشدن پیش از آبیاری بعدی |
| فیلودندرون برگقلبی [۱۴] | متوسط و غیرمستقیم؛ تحمل نور کمتر | رطوبت ملایم بستر، نه خیسی مداوم |
| ژربرا [۱۵] | زیاد؛ محافظت از آفتاب داغ در شرایط گرم | بستر زهکشدار و پرهیز از غرقاب |
معرفی ده گیاه و نکتهای که پیش از انتخاب باید بدانید
۱. سانسوریا؛ مقاوم، ولی نه بینیاز از مراقبت
سانسوریا با نام علمی Dracaena trifasciata و نام قدیمی Sansevieria trifasciata شناخته میشود. برگهای ایستاده و تحمل خشکی، آن را برای بعضی خانهها مناسب میکند؛ اما آبیاری زیاد میتواند به ریشه آسیب بزند. مقاومت گیاه را با توان محافظت از هوای اتاق اشتباه نگیرید. برای تغذیهٔ آن، راهنمای مصرف کود سهبیست برای سانسوریا را بخوانید. [۶]
۲. اسپاتیفیلوم؛ برگهای سبز و پوشش سفید گلآذین
اسپاتیفیلوم نام گروهی از گونههای Spathiphyllum است. بخش سفید چشمگیر، پوششی به نام اسپات در کنار گلآذین است. نور غیرمستقیم و رطوبت متعادل بستر برای نگهداری مهماند. افتادگی برگ را برنامهٔ آبیاری نکنید؛ اول رطوبت را بررسی کنید. این گیاه برای خوردن نیست و باید از دسترس کودک و حیوان دور بماند. [۷]
۳. پتوس؛ روندهای برای محل مناسب، نه هر شرایطی
پتوس معمولی، Epipremnum aureum، برای سبد آویز یا تکیهگاه مناسب است. نور روشنِ غیرمستقیم را ترجیح میدهد؛ کمنوری میتواند ابلقی برگ را کمتر کند. آب زیاد و بستر خیس هم برای آن مشکلساز است. آن را برای شکل رشد و سازگاری با خانه انتخاب کنید، نه بهعنوان محافظ در برابر گاز مونوکسیدکربن. [۸]
۴. نخل اریکا؛ نیازمند نور و رطوبت مناسب
اریکا با نام Chrysalidocarpus lutescens و نام پیشین Dypsis lutescens شناخته میشود. برگهای آن پرمانند و قوسیاند، نه بادبزنی. محل روشن با نور غیرمستقیم و بستر مرطوبِ زهکشدار برایش مناسب است. نیاز این گیاه به رطوبت را با توان تضمینشدهٔ مرطوبکردن کل خانه اشتباه نگیرید. [۹]
۵. دراسنا؛ اول گونه و رقم را مشخص کنید
«دراسنا» یک گیاه واحد نیست. نمونهٔ این راهنما Dracaena fragrans است که ارقامی مثل کامپکتا دارد. نور فیلترشدهٔ متوسط تا روشن مناسب است و آفتاب شدید میتواند برگ را بسوزاند. تجمع نمک و کیفیت آب نیز در آسیب نوک برگ نقش دارند؛ قهوهایشدن نوک برگ، دستور خودکار مصرف کود بیشتر نیست. [۱۰]
۶. فیکوس بنجامین؛ به تغییر محل حساس است
Ficus benjamina با برگهای نسبتاً کوچک و شاخههای آویخته، ظاهر درختچهای دارد. محل روشن و غیرمستقیم را ترجیح میدهد. تغییر ناگهانی نور و جابهجایی ممکن است به ریزش برگ منجر شود؛ فضای رشد و محل نسبتاً ثابت را پیش از خرید در نظر بگیرید. بزرگی درختچه، اثبات پاکشدن هوای کنار مبلمان نیست. [۱۱]
۷. آنتوریوم؛ حمام بدون نور، محل مناسبی نیست
در اینجا منظور آنتوریوم گلدار Anthurium andraeanum و ارقام آن است. قسمت رنگی براق، اسپات است و گلهای ریز روی بخش میانی قرار دارند. نور روشنِ غیرمستقیم و بستر مرطوب با خروج آب لازماند. آن را صرفاً برای جذب آمونیاک کنار قفس حیوان نگذارید؛ خوردنش برای انسان و حیوان زیانآور است. [۱۲]
۸. آلوئهورا؛ نور زیاد و بستر زودتخلیه
Aloe vera یک ساکولنت است و به بستر با زهکشی بسیار خوب نیاز دارد. پیش از آبیاری بعدی، اجازه دهید بستر خشک شود؛ گوشهٔ تاریک آشپزخانه فقط بهدلیل نزدیکبودن به محل مصرف، انتخاب خوبی نیست. این راهنما توصیهٔ درمان زخم، سوختگی یا خوردن ژل خانگی نیست؛ نگهداری زینتی را از مصرف درمانی جدا بدانید. [۱۳]
۹. فیلودندرون برگقلبی؛ با برگانجیری یکی نیست
Philodendron hederaceum ساقهٔ رونده و برگ قلبی دارد و با نور متوسط و بستر کمی مرطوب نگهداری میشود. آن را با پتوس یا برگانجیریِ Monstera deliciosa یکی ندانید؛ نامهای بازاری ممکن است گیجکننده باشند. نام علمی را از فروشنده بپرسید تا نیاز یک گیاه به دیگری تعمیم داده نشود. [۱۴] [۱۹]
۱۰. ژربرا؛ گل رنگی برای جای پرنور
ژربراهای زینتی شامل ارقام و دورگههای مرتبط با Gerbera jamesonii هستند. نور زیاد، بستر زهکشدار و پرهیز از دفن طوقه اهمیت دارند. اگر گوشهٔ کمنوری برای گلدان در نظر گرفتهاید، ژربرا انتخاب مناسبی نیست. گلهای رنگی آن را برای زیبایی بخواهید، نه با انتظار درمان افسردگی یا حذف سموم شوینده از اتاق. [۱۵]
آیا سانسوریا شبها اکسیژن تولید میکند؟
عبارت «فیلتر شبانهٔ اکسیژن» گمراهکننده است. در الگوی فتوسنتزی CAM، جذب و ذخیرهٔ دیاکسیدکربن میتواند در شب انجام شود؛ این اتفاق را نباید با تولید اکسیژن در تاریکی یکی دانست. بخش تولید اکسیژن در فتوسنتز به واکنشهای وابسته به نور مربوط است. پس از توضیح CAM نمیتوان نتیجه گرفت که یک گلدان، شبِ اتاق خواب را اکسیژنرسانی میکند. [۴] [۵]
برای انتخاب گیاه اتاق خواب، نور همان محل، امکان نگهداری و دوربودن از دسترس کودک یا حیوان را بررسی کنید. ادعای اکسیژنسازی شبانه، دلیل کافی برای خرید نیست؛ وجود گیاه هم مجوز بستن راه تهویه یا نادیدهگرفتن ایمنی وسیلهٔ گرمایشی نیست. [۳]
برای بهترشدن هوای خانه چه کار کنیم؟
- منبع آلودگی را کاهش دهید: ابتدا بررسی کنید آلودگی از کجا میآید؛ اضافهکردن گلدان، جای رسیدگی به منبع را نمیگیرد.
- تهویه را با شرایط بیرون هماهنگ کنید: ورود هوای پاک بیرون کمککننده است، اما بازکردن پنجره کنار دود یا هوای آلوده همیشه انتخاب مناسبی نیست.
- تجهیزات مناسب را مکمل بدانید: فیلتر یا تصفیهکننده باید با نوع آلاینده و فضای موردنظر تناسب داشته باشد؛ هیچ دستگاهی همهٔ آلایندهها را حذف نمیکند.
این سه اقدام، راهبردهای اصلی مطرحشده در راهنماهای EPA هستند. خرید گیاه را تصمیمی جدا برای فضای سبز خانه بدانید؛ نه جایگزین بررسی کیفیت هوا. گلدان بیشتر هم بهتنهایی به معنی هوای سالمتر نیست. [۱] [۱۶]
پتوس یا هیچ گلدان دیگری را محافظ مونوکسیدکربن ندانید. این گاز بیرنگ و بیبوست و میتواند کشنده باشد. نگهداری درست وسایل سوختسوز و هشداردهندهٔ مناسب CO اهمیت دارند. اگر هشدار CO به صدا درآمد یا به مسمومیت مشکوک شدید، فوری به هوای آزاد بروید و از بیرون با خدمات اضطراری تماس بگیرید؛ برای پیداکردن منبع داخل نمانید و تا اجازهٔ نیروهای امدادی برنگردید. [۳] [۱۷]
ایمنی گیاه برای کودک و حیوان خانگی را جدا بررسی کنید
عنوان «تصفیهکننده هوا» به معنی خوراکی یا بیخطر بودن نیست. برای مثال، پتوس، اسپاتیفیلوم، آنتوریوم و فیلودندرون در صورت جویدهشدن میتوانند مشکل ایجاد کنند. گلدان را جایی قرار دهید که کودک یا حیوان به برگها و ساقههای آویز دسترسی نداشته باشد. برای تصمیم خرید، نام دقیق گیاه و نوع حیوان را بررسی کنید؛ همهٔ گیاهان و همهٔ حیوانات شرایط یکسان ندارند. [۷] [۸] [۱۲] [۱۴]
فهرست ASPCA نیز کامل و شامل همهٔ گیاهان نیست و حتی خوردن بعضی گیاهان غیرسمی میتواند ناراحتی گوارشی ایجاد کند. اگر احتمال میدهید حیوان گیاه زیانآوری خورده یا حالش بد شده است، با دامپزشک تماس بگیرید و نام یا عکس گیاه را آماده داشته باشید. از ظاهر برگ یا یک نام عمومی، ایمنی قطعی نتیجه نگیرید. [۲۰]
مراقبت و کوددهی؛ برای سلامت گیاه، نه افزایش قدرت تصفیه
برای انتخاب و مراقبت روزمره، نیاز واقعی گیاه به نور، آب و بستر را مقدم بدانید. راهنمای دهمرحلهای نگهداری گل و گیاه در خانه این نیازها و روش بررسی علائم را توضیح میدهد و محدودیت اتکا به چند گلدان معمولی برای تصفیهٔ هوای خانه را هم روشن میکند.
برای همهٔ این ده گیاه یک برنامهٔ ثابت آب و کود ننویسید. آبیاری به نیاز گونه و وضعیت بستر بستگی دارد؛ پس از آبیاری هم آب اضافه در زیرگلدانی نماند. خیس نگهداشتن دائمی خاک برای «تصفیهٔ بیشتر» توصیه نمیشود؛ EPA دربارهٔ رشد میکروارگانیسمها در بستر بیشازحد مرطوب هشدار میدهد. [۱۸] [۱]
در دورهٔ رشد فعال، یک کود عمومیِ مناسب میتواند برای بسیاری از گیاهان خانگی کافی باشد؛ راهنمای ویسکانسین سهبیست را یک مثال میداند. برای مقایسهٔ ترکیب و دستور مصرف، کودهای سهبیست و مشخصات هر محصول را بررسی کنید. انتخاب و مقدار نهایی باید با گونه و برچسب هماهنگ باشد. کود بیشتر، گلدان را به دستگاه تصفیه تبدیل نمیکند و مصرف زیاد میتواند به گیاه آسیب بزند. [۱۸]
اگر هنوز بین چند گزینه مردد هستید، ابتدا نور محل، زمان رسیدگی و محدودیت دسترسی کودک یا حیوان را یادداشت کنید. سپس راهنمای همان گیاه را در بخش گل و گیاهان زینتی کیمیا کشت بخوانید. گیاهی که نیازش با خانهٔ شما سازگار است، انتخاب منطقیتری از خرید بر اساس یک وعدهٔ تبلیغاتی است.
پرسشهای متداول دربارهٔ گیاهان تصفیهکننده هوا
بهترین گیاه برای تصفیهٔ هوای خانه کدام است؟
برای چند گلدان معمولی، رتبهبندی قابلاتکایی که پاکشدن هوای خانه را تضمین کند ارائه نمیکنیم. گیاه را بر اساس نور، مراقبت و ایمنی انتخاب کنید؛ رسیدگی به آلودگی هوا کار جداگانهای است.
برای هر اتاق چند گلدان لازم است؟
از شواهد مطرحشده نمیتوان تعداد عملی ثابتی برای تصفیهٔ یک اتاق تعیین کرد. تعداد گلدان را با فضای نگهداری و توان رسیدگی هماهنگ کنید، نه یک فرمول تضمینی برای هوای پاک.
گیاه را کنار بخاری یا اجاق بگذاریم تا گاز را جذب کند؟
خیر؛ گلدان جای بررسی ایمنی وسیله و خروج گازهای احتراق نیست. برای خطر CO به هشداردهنده و رسیدگی تخصصی تکیه کنید؛ هشدار یا احتمال مسمومیت، اقدام فوری میخواهد.
آیا CAM یعنی تولید اکسیژن در تاریکی؟
نه. جذب شبانهٔ دیاکسیدکربن با مرحلهٔ تولید اکسیژن یکسان نیست؛ واکنش تولید اکسیژن فتوسنتزی به نور نیاز دارد. از CAM نمیتوان وعدهٔ اکسیژنرسانی شبانهٔ اتاق ساخت.
گیاه بیشتر و کود بیشتر، تصفیهٔ بیشتری ایجاد میکند؟
این رابطه را بهعنوان نسخهٔ خانگی توصیه نمیکنیم. تغذیه برای رفع نیاز گیاه است و مصرف زیاد ممکن است آسیب بزند. محدودیت شواهد تصفیه با افزایش کود حل نمیشود.
پس نگهداری گیاه در خانه بیفایده است؟
خیر؛ زیبایی و علاقه به پرورش گیاه، دلیل کافی برای نگهداری آن است. نکته این است که از یک گلدان انتظار نقش تجهیزات ایمنی یا تضمین سلامت هوا نداشته باشیم.
منابع علمی و راهنماهای تخصصی
- EPA؛ بهبود کیفیت هوای داخل و محدودیت اثر گلدانها
- کامینگز و وارینگ؛ مرور حذف ترکیبات آلی فرّار توسط گیاهان، چکیدهٔ عمومی
- CDC؛ خطر و پیشگیری از مسمومیت مونوکسیدکربن
- دانشگاه ایالتی آریزونا؛ جذب شبانهٔ دیاکسیدکربن در CAM
- دانشگاه ایالتی آریزونا؛ نور و تولید اکسیژن در فتوسنتز
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ سانسوریا
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ اسپاتیفیلوم
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ پتوس
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ نخل اریکا
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ دراسنا فراگرانس
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ بنجامین
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ آنتوریوم گلدار
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ آلوئهورا
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ فیلودندرون برگقلبی
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ ژربرا
- EPA؛ نقش و محدودیت فیلترها و تصفیهکنندههای خانگی
- CPSC؛ اقدام هنگام هشدار یا احتمال مسمومیت CO
- دانشگاه ویسکانسین؛ آب، تغذیه و مراقبت گیاهان خانگی
- دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی؛ تفاوت برگانجیری با فیلودندرون
- ASPCA؛ بررسی نام گیاه و خطر برای حیوان خانگی
